Mendele: Yiddish literature and language ______________________________________________________ Contents of Vol. 5.194 November 14, 1995 1) Handlen Mit a Yid (Bays H. Militvek) 1)---------------------------------------------------- Date: 13 Dec 95 From: nmiller@shakti.trincoll.edu Subject: Handlen mit a Yid The shames has received the following from someone without an Internet address. The writer adds: Please suggest to the subscribers that they print it out before reading it. (Tell them to print it Erev Shabes and curl up with it nokhen tsholent. After the chestnuts is even better!) nm ============================================================================ Handlen Mit a Yid ven ikh hob dertsaylt man brider az ikh vil shraben deym folgende artikl hot er fin mir gelakht. "ikh vel do zitsen in makhen apor gratse" zogt er, "in di vest shraben dane narishkayten". hert ir di shprakh finem hantigen dor? vi hot men amol gehert men zol azoy reden tsi an eltere brider? "vos zol ikh ober tin" hob ikh eym gientfert, "az di feyder loyft mir aran tsvishen di finger in haybt on gisen treren. es vaynt azoy a sho anderahalb biz vi lang ikh kik arop ofen boygen in es shmaykhelt tsi mir a bild oder a 'sketch' vi men rift dos bela''z". men meyg zikh lernen fin a feyder. az a yidel vaynt zikh oys dos harts hot men a dorkh genetsten tehilim ober a feyder az es lost treren shpint es oys bayne lebayne a masele oder amol a geshikhte tsi in man fal an artikl. man brider handelt mit computers. dos mayste fi zane koynim, men ken afile zogen kimat ale koynim zenen haymishe khsidishe yiden. mankhe koyfen es far zayre gesheften tsi firen di bikher ikdoyme. andere koyfen es far zayre moysdes of tsi halten kontrol iber di kinder in di rebes in ver ret nokh of di rebe gelt. es iz farhan a drite sort vos koyfen es of tsi lernen. dos hayst talmiday khakhomim vos es tit zikh bay zay onzamlen in moyekh farshidene khidishim in pshetlekh in toyres in zay vilen dos opshraben az biz moshiekh vet kimen zolen yiden kenen fin deym genisen. hatsad hashove shebohem zay kimen ale tsi man brider az zay vilen a computer. a sakh mol haybt zikh es on bay mir. im shapys tsi nakhts arim zayger tsvelef oder ayns kilngt mir deym telefon. "halo". entfer ikh "halo". "dos iz kastenblum?" "yo, kastenblum" "ir farkoyft computers?" "nayn, ir zikht avade man brider". "nu, efsher kent ir mir geyben der numer". ikh geb eym der numer in sholem al yisroel. asakh mol kimt men tsi mir tsi in shil in miten di hoykhe shmoyne esre in men get a freyg "ir kent oykh computers?" dos freygt men mit di zelbe nigen vi men freygt "ir kent hilkhes shabes?" tsi "ir kent yenem toysfes in kheskes habatim?" ikh entfer in ikh gay mir vater. man brider zogt mir az motse shabes laygt men zikh shpeyt. dos iz a terets tsi klingen biz fartogs val es iz a klal az kayner shloft nokh nisht. agav, hot zikh amol gemakht az man tate hot mir gebeyten opnemen a tiket fin a travel agent. ikh rif yenem on of a fratig nokhmitog freygen ven ikh ken kimen. er zokt mir ikh zol kimen tsi eym ahaym of motse shabes. "biz vifil azayger?" freyg ikh, "biz shpeyt". halb elef motse shabes rif ikh eym vider on biz vi shpeyt men ken nokh kimen. zogt er, "nisht shpeyter vi halb tsvay". ikh bin nisht asakh beser in ikh rik mikh on afertel far ayns. men makht mir oyf dem tir in er shtekt aros der kop fi ayns fin di shtiber in er makht mit di hent "nu, nu". er hot zikh hersht gevashen tsi melave malke in er makht nor hamoytsi in er kimt shoyn. tsvay minit shpeyter kimt er tsi gayn ongetin in a gebilmter tish bekitshe mit shtek-shikh of di fis, in mol kayt er di shtikel khale in er nemt zikh tsi di avoyde. atsind farshtayt ir shoyn? ikh farfor. di khevre ven zay rifen on iz aybig der ershte shale "vifil kost es?" dos iz zayre moyde ani. shpeyter freygt men tsi iz dos mit a printer in nokh azone shales. amol hot er gezokt far a klient az er get okh mit 'dos' in 'windows'. freygt yener "vifil fensters hot es?" dos iz nokh ober bekheysed. bay di talmiday khakhomim iz der iker zakh az zay zolen kenen shraben loshen koydesh. az men vast zay deym program 'dagesh', zay rifen es 'dogish', ken veren a probleym. iz der klient a satmerer khosid oder kanoish geshtimt makht er "nu!" in er dekt zikh tsi di oygen. vos iz? der program haybt zikh on mit a bild finem yisroelishen fon. dos iz tsiyonistish in azolkhe zakhen ken er beshim oyfen nisht lozen ibertreyten dem shvel bay zikh in der haym. zogt eym man brider az er ken ayner vos hot gemakht az di fon zol nisht yeydes mol ofshanen. "borikh hashem", zogt yener, "tsi deym hot er zikher gehat siyate dishmaye. ikh zog akh az andersh volt ikh es nisht gikent nemen. di kinder darfen nisht zeyn azelkhe zakhen in khits fin deym iz es nisht mesigl oyf yires shomayim." "ikh hob gihert az men ken bakimen shas in poskim of a computer. es iz take emes?" tit er vater onfreygen. man brider nemt aros a 'si di rom' in vast eym vi men ken arof laygen kol hatoyre kile of aza klayne plate. yener shpringt aros fin di kaylim. er hot nokh azons nisht gizeyn. "psh! psh! s'iz dokh moyredig vos men makht nisht in di hantige velt." er hert nor dem praz vert er plitsling nostalgish. "shoyn tozente yoren horeven yiden tsi kenen shas in rambam in andre mforshim in do ligt es ales of ayn klaynchige mase. ikh halt dos iz a khilel hashem. in vos vet veren fin deym 'vehogiso boy yoymom volaylo?" zay hern shoyn tsi vos men bakimt als far deym praz hayben zay on tsi krekhtsn. es iz zayer tayer in er hot gihert fin a khaver az vays ikh vi ken men es krigen fil biliger. "efsher kent ir makhen a hanokhe far a ben toyre?" "dos gayt far a moysed ir meygt es geyben abisel biliger." ir vindert akh az tomer zay kenen koyfen a gresere metsie vos kimen zay lkatkhile tsi man brider? rayshis kol haybt zikh es gornisht on. men ken es in ergets nisht krigen biliger. ober khits fin deym vel ikh akh erklern. zay darfen ayner vos ret zayre shprakh. ikh mayn lav davke yidish nor ayner vos farshtayt zayre vertlekh in ken zikh tanen of an eyndlikhen oyfn. az zay heren tsim ershten mol 'dos' git men a freyg in an ongeshtelten litvishen aksent "vos iz dos dos?" men zogt es iz do windows zogt yener 'mashgiakh min hakhaloynes'. yener vil men zol shmaykhlen of aza oysdrik. oser deym az er koyft bay a yid shpirt er zikh git az er hot gegeybn a yid tsi layzen. men iz eym shildig kol yemay khayeykho az men hot kom fin eym arosgetsoygen apor osgedroshe matbayes. er gayt dorkh man brider of a shabes nokhmitog a halbe yor shpeyter get er eym a git shabes az es klingt. yener dertsaylt nokh far zan baglayter, "host gezeyn yener yingerman? ikh hob bay eym gekoyft a computer. fin mir hot er of shabes tsi makhen." men hot shoyn endlikh geshlosen deym meykekh darf men es lifern tsi yenm ahaym. azoy vi men klingt ofen tir hayben on ale firheng tsi tantsen. der tir makht zikh bald of in dort shtayt a yingerman in a talis koten mit lekhol hapokhes a halbe tuts kinder tsi di fis. "gayts ale aran in kokh" shrayt er tsi di khevrayye. zay tsiloyfen zikh vi di mazlekh. er bagrist man brider in vast eym vi er vil dos kayle. "az man vab vet aran kimen inmiten ti mir a toyve in red nisht veygen gelt. zi darf nisht visen vos es hot gekost." yener gayt in shil in dertsaylt di oyses imofsim fin zan naye mashinke. er dertsaylt als vos zan computer ken. mit zan komputer ken men shraben yidishe oysiyes. zan komputer hot kneplekh mit di 'alef bays' of deym. dos iz ober kaynem nisht intresant. "vi host di es gekoyft?" vil nor yeyder visen. "bay yener soykher". "a yener der vitepsker khosid, ikh ken eym. dakht zikh mir er makht apor font of di gisheften". nokh ayner shtelt zikh tsi in zokt "vos maynst di? er derlaygt?". "borikh hashem" zogt der ershte "amkho yiroayl tsrikhim parnose". aza borikh hashem far mane sonim gezogt. shitfim hot er oykh vi men gayt. az ikh gay nor vi ergets in men freygt mir vi azoy ikh hays zogt men mir "der brider fin di computers. ikh hob eym meyaets geveyn zikh aran laygen in deym. abi tsi helfen a yid." ir maynt avade az mir zenen shoyn fertig. a nekhtigen tog. yener bakimt di mase in er kikt es on vi a hon in benay odem. an am ho'orets iz shneler a mayvin of a gilekherte ling vi der talmid khokhem of a computer. er iz dokh a talmid khokhem in er farbrengt kaynmol nisht di tsat val es iz bitel toyre. ober do ofen computer hot er a terets az dos vet eym helfen tsi toyre in memayle iz es miter. ir hot shoyn amol gehert a bank zol protestiren az men kvetcht of eym far a computer in nisht far an ofene gemore? ale may ken take zan az er iz girekht. men farbreyngt shoes of shoes in er git zikh nisht kan eytse. haybt zikh eym on tsi dakhten az men hot eym aran genart in eym farkoyft a yaknehozel. fangt zikh vider on mit di telefonen. mir lot men okh nisht tseri. ikh gay amol shakhris davenen get mir ayner a dray oys dem talis bartel in er kikt ofen nomen. a shtikel mench makht es begenayve. er vart biz men laygt arof di hant of di oygen bay shma yisroel in er khapt a blik. der iz ober a mekhitsef in er kikt ofn grobn oyfn. er zeyt nor ver ikh bin get er a shnorkhets "dos bist di oder der brider?" ikh vays geno vos er vil in ikh zog eym "der brider". farshtayt ir shoyn farvos men koyft bay a yid. Bays H. Militvek ______________________________________________________ End of Mendele Vol. 5.194