Mendele: Yiddish literature and language ______________________________________________________ Contents of Vol. 6.250 March 3, 1997 1) A Yidish-bazukh in England (Dov Noy) 1)---------------------------------------------------- Date: Sun, 2 Mar 1997 11:57:48 +0200 (WET) From: noy@hum.huji.ac.il Subject: A Yidish-bazukh in England Ikh bin geven a sakh mol in England, oykh in Oxford, ober di dozike bazukhn zenen geven farbundn derikersht mit bibliotekn (bikher, ksav-yadn) un mit algemeyne folklor-konferentsn. Dos mol iz mayn tsvey-vokhediker bazukh geshtanen in gantsn unter dem simen fun yidish, un gekumen tsum oysdruk oyf dray vegn. Bay undz, folkloristn, iz di draytsol a gor vikhtike, formulistishe tsol. Di dozike dray vegn zenen geven: 1. Mayn klas in dem Oxford Institute for Yiddish Studies. 2. A bazukh in Helen (Khayale) Beer's onheyber-klas in dem Yarnton Centre for Hebrew and Jewish Studies. 3. A bazukh bay der A.N. Stencl Yidish kultur-grupe in a shabes- nokhmitog, in dem Whitechapel Toynbee Hall. Ad 1: Mayn oybndermonte klas iz bashtanen fun zeks talmidim - stipendyantn, velkhe zenen gekumen keyn Oxford, kedey tsu shtudirn yidish "tog un nakht", bemeshekh fun a gants akademish yor (dray zmanim). Fir fun di zeks studentn zenen gekumen fun Yisroel (tsvey fun zey zenen oyfgevaksn in gevezenem ratn-farband un hobn farendikt dem yidish opteyl oyfn hebreishn universitet, vu zey hobn oykh genumen folklor-kursn), eyne iz gekumen fun Berlin un eyne fun Moskve. Der nivo fun di studentn, vi oykh zeyer yidish-motivatsye zenen gor hoykh, un ikh farshtey az zint dem onheyb fun zeyer klas in oktober hobm zey gemakht groyse fortshritn. Loyt zeyere eygene aroyszogn iz dos adank zeyere lerers, tsvishn zey - Shimen Abramsky (geshikhte), Genadi Esteraykh (shprakh), Dov Ber Kerler un Michael Krutikov (literatur). Mayn "kleynkurs" iz bashtanen fun akht bagegenishn in klas (yede fun zey - tsvey sho), ober yede sho in klas is geven farbundn mit a tsvey-dray sho fun heym-arbet. Mayn teme iz geven bagrenetst tsu eynem fun di finf etnopoetishe zhanern in undzer mizrekh-eyropeisher folks-literature - der folksproze (mayselekh un legendes, vitsn un anekdotn), un mir hobn banitst in klas tsendliker fotokopirte zaytlekh vi opklayb-materialn, tsvishn zey say tekstn gezamlt un farshribn funem folksmoyl, say teoretishe arbetn (Y.L. Cahan, Dov Sadan), un say literarishe tekstn velkhe banitsn folksnarative materialn (Shloyme Bikl Z"L un Yehuda Elberg im tsu lange yor). A sakh tsayt hobn mir gevidmet dem memorat-zhaner - zikhroynes fun far dem khurbn, velkhe farmogn folkloristishe elementn. Di mizrekh-galitsishe shtot Kolomey (mayn geboyrn-, kind- un yugnt-shtot) hot undz gedint vi der bayshpil-roym, un derfar hobn mir banitst Shloyme Bikl's _A Shtot mit Yidn_, lider fun Naftoli Gros un Itsik Manger, un oykh (in di araynfirn tsu di farsheydene narative kategoryes) mayne zikhroynes velkhe geyen tsurik tsu di 20er un 30er yorn (ikh hob zikh gelernt in dem zelbikn kheyder un bay dem zelbikn reben vi Shloyme Bikl, nor 20 yor nokh im...). Mir hobn oykh batont di farbindungen tsvishn der folksproze un andere etnopoetishe zhanern: Folkslid, shprikhvort (un vertl), retenish, purimshpil (folksdrame) in dem far-milkhomedikn lebn un shafn in di yidishe shtet un shtetlekh. Di letste fun di dray heym-arbetn, velkhe di studentn hobn shriftlekh tsugeshtelt bemeshekh funem kurs, is geven a bukh-barikht, un di vayterdike (alfabetishe) reshime fun di 6 analizirte bikher anthalt say zamlungen fun mindlekhe folks-materialn (Numern 2, 3), say zikhroynes (1, 5, 6) un say literarishe shafungen (4), un git a bagrif fun dem filzaytikn farnem funem klas un fun zayne aspiratsyes: 1. Ben-Zvi Bernshteyn, _Zikhroynes un geshtaltn_, London 1962. 2. Yitskhok Even, _Fun der gut-yidisher velt: Mayselekh fun gute yidn_, New York 1917. 3. M. Lipson, _Di velt dertseylt: Mayses, vertlekh, hanhoges un mides fun anshey-shem bay yidn_, New York 1928. 4. Yekhiel Shraybman, _Vayter: Roman, dertseylungen, noveln, eseyen, miniyaturn_, Moskve 1984. 5. Dovid Y. Zilberbush, _Mentshn un gesheenishn: Zikhroynes fun mayn yugnt-tsayt. Bleter fun mayn pinkes_, Wien 1929. 6. Y. Y. Zinger, _Fun a velt vos iz nishto mer_, New York 1946. Ikh hof az di studentn veln kontinuirn zeyere yidish-limudim. Tsvey fun zey hobn shoyn bashtimt di temes fun zeyere doktor-arbetn: 1. Yidish-sovyetishe "folkslider" vi a propagande-mitl; 2. Khayes in yidishe dertseylungen un mesholim. Ikh hof oykh as di Yisroel-studentn veln farblaybn in "Yidishland" fun forshung, unterrikht un sheferisher oysfirung (eyner fun di studentn iz an aktyor...). Ad 2: Mayn gevezene shilerin oyf dem yidish-opteyl funem hebreishn universitet, Helen Beer, hot mikh farbetn baytsuzayn in ir onheyber-klas (in dem oybndermontn Yarnton Centre) un zikh tsu bateylikn in a shmues mit ire zeks studentn. Kh'hob ongenumen di farbetung un bavundert di motivatsye, di ibergegebnkeyt un di dergreykhn fun di studentn, velkhe shtudirn in Oxford un hobn oysgeveylt yidish vi a fremdshprakh. Der shmues iz geven fray, di studentn nokh a por vokhn in klas (zey trefn zikh besakhhakel tsvey mol a vokh) hobn mikh farshtanen un zikh gekent oysdrikn oyf yidish. Di zeks studentn in klas zenen gekumen keyn Oxford fun England, Fareynikte Shtatn, Moldavye, Ungarn un Yisroel (a geboyrene in Ratnfarband). Ad 3: Zint dem sof fun der tsveyter velt-milkhome treft zikh yedn shabes nokhmitog in Whitechapel Toynbee Hall a yidish kultur-grupe, gegrindet durkh dem poet un redaktor A. N. Stencl. Bishas mayne bazukhn in England (zint di 50er yorn) hob ikh zikh tomid bamit tsu farbrengen a shabes nokhmitog mit der grupe, say bishas ANS's lebn un say nokh zayn toyt. Di goldene keyt fun di "shabes nokhmitogn" tsit zikh vayter, adank ANS's nokhfolgers un naye teylnemers. Oykh dos mol bin ikh geven tsu gast bay der grupe. ANS's nokhfolger vi der onfirer fun der grupe, der shnayder-shrayber-kompozitor, Meir Bogdanski, iz geven in a rekonvalestsent heym un der younger muziker Chaim Neslen hot im fartretn. In oylem zenen geven onteylnemers velkhe gedenken di amolike Stencl-shabosim, tsvishn zey Shloyme Dzikowski, velkher hot zikh bateylikt in program mit forleyenen un mit zinglider, Barry Davies (lernt Yidish in London Spiro Institute, un geshikhte in University of London), velkher hot forgeleyent a por fun Stencl's, un oykh andere lider. A teyl funem oylem iz geven relativ yung, un di yungste iz geven take di Berlin-studentke, fun mayn oybendermontn "kleynkurs"... Whitechapel iz shoyn yorn lang nit mer keyn tsenter fun yidish-lebn un fun yidish-shafung. Dos oyle-regl zayn keyn Toynbee Hall yedn shabes kedey zikh "oyslebn" oyf yidish iz oftmol a gor shvere un komplitsirte unternemung. Bay yedn fun mayne bazukhn bemeshekh fun di letste yorn vert di tsol fun di eltere onteylnemers klener, ober di batsiung tsu Stenclen un zayn zayn yerushe mitsad di vos kumen (un a teyl fun zey gedenken im nit) iz azoy vi fun khsidim velkhe zenen oyle regl tsu dem heylikn keyver fun zeyer toytn rebe, vos leybt oyf eybik in zeyere neshomes. Ikh ken nit endikn di dozike lange megile, on dem dermonen fun Dr. Dovid Katz velkher iz der "tate" fun Oxford vi a velt-tsenter fun yidish. In dem Jewish Chronicle numer, publikirt eyrev mayn tsurikforn aheym, hot er gelozt visn vegn zayn endgiltikn bashlus tsu farlozn Oxford. Dos kepl fun der JC korespondents (fun Simon Rocker) bashtetikt, az "Top Yiddish scholar vacates key Oxford academic posts". Loyt der doziker korespondents planirt Dr. Katz, velkher voynt itst in tsofn-Wales, vayter tsu shraybn (dertseylungen, romanen) un vayter tsu forshn (shprakh, yidish-dialektn in mizrekh-eyrope), un dos heyst, az laydn fun zayn zuriktsiyen zikh tsu zayne "shleser in der luft" veln derikersht zayne potentsyele studentn. Oykh di studentn fun mayn oybndermontn "kleynkurs", velkhe hobn zikh bay im gelernt, zenen baaynflust un inspirirt gevorn durkh zayne individuele un originele metodn, zayne breyte horizontn, zayne groyse kentnishn, zayn perzenlekher filfarbikeyt un zayn pionerishn gayst: Er iz der grinder fun di Oxford zumer seminarn, fun dem oybndermontn Institute, fun dem eyntsikn haynttsaytikn literarishn khoydesh-zhurnal oyf yidish - _Di Pen_ (er vet in gikhn fayern zayn 30stn numer), un nokh un nokh. Ikh un a sakh fun di fraynd velkhe zenen farbundn, vi ikh, mit farsheydene aspektn funem "Yidishland", hofn, as dem youngn (40-yorikn) oysgetseykhntn lerer vet zayn shver on direkte kontaktn mit studentn, un di "ikh un mayne shikh" tsayt fun zayn sheferishkeyt vet (nokh zayne 18-khay yor in Oxford) nit doyern tsu lang, un mir veln ale zoykhe zayn im vider tsu zen, aktiv, sheferish un oyftuerish, nit nor vi a shrayber un a forsher, nor oykh vi a lerer. Es bet zikh az dem langn barikht oyf yidish zol bagleytn a vort- kegn-vort englishe iberzetsung. Dos iz mayn, un nit nor mayn derfarung, az azelkhe akegngeshtelte tsvey tekstn zenen an oysgetseykhnter veg tsu bahershn a shprakh (fun eynem fun di paralele tekstn). Ikh veys oykh az far dem rov fun di "mendelyaner" iz mayn yidish oftmol tsu shver. Ober ikh veys oykh vi bagrenetst der mendele-roym iz. Dokh, oyb ir vet farlangen fun mir an englishe vort-kegn-vort iberzetsung, vel ikh zikh bafrayen zi aykh tsu shikn... Zayt hartsik gegrist, ir un ayer gantse Mendele-mishpokhe Dov Noy ______________________________________________________ End of Mendele Vol. 6.250