The Online Treasury of Yiddish Poetry

דער ״אױפֿן-װעב״ אוצר פֿון ייִדישע לידער


A Bisl Backgroundאַ קלײנער פֿאָן

Context soon to come!

Read by Hertz Grosbard



I. L. Peretz

י. ל. פּרץ

translated by Seymour Levitan

Life is like a river;
we are fish.
The water's wholesome and fresh
and we would swim forever,
but for a black figure
on the riverbank.

There Satan stands,
in his hands
a fishing rod,
and catches fish.

With a worm that eats the dust,
a little lust,
a moment's pleasure,
the line is baited.

Hardly a flick
and the pike flies in the pan
to be fried or roasted
on the flames of hell.

May his name be obliterated!
we know whose work it is—
and why it works so well.
The cause
is the little worm; it draws and draws—

And so the story I'm about to tell.

There was a prodigy,
precisely when and where is hard to say,
but in Poland,
in olden days,
and he was raised in a pious house.

Pious father, pious mother;
the family ,
one after another,
scholars all,
known and praised
and those who know best
say they'll all be surpassed
by our hero—Monish.

He's only
seven, eight.

Yet always at his studies
day and night.

He laps up Torah like a sponge.
His mind is lightening;
it can plunge
from the highest
to the most profound,
and can sound the Taz
and the ocean of Shas',
however stony the Rambam,
he finds a cleft in the rock.

And he's beautiful.
Black as night, his locks;
his lips are roses;
black arching eyebrows
and sky-blue eyes,

A joy to see.
Ah, the blushes and sighs
when the maidens see Monish
go by.

The young rebetsin at kheyder
watches Monish, nothing else,
and she melts;
and the pots in the oven
spill and burn
as she sits,
her hands in her lap,
seeming to hear
how the children learn.

And the neighbor, pretty Odl,
lets her needle fall
as she listens to Monish:
her hand on her heart,
her ear to the wall,
tears rolling down her cheek.

But Monish is as good as gold;
he knows nothing of this!
What does Monish seek?

His love—Gemara,
reason and hypothesis:
shor shenoygakh es hapora
"If an ox should gore a cow..."
He's as good as gold—

And in those days
Monish was renowned.

Scholars from abroad,
rabbis near and far,
came to hear him out,
"A new star!"
say the silver beards dancing for joy—
"Happy the mother who bore him,
happy the father and the place!"
(I say only what I heard, word for word.
But is that what they would say
on Ararat?)

Those were the days
of the worth men of old:
brass-rimmed spectacles,
tfiln housed in silver,
talis crowned in gold,
and their minds were as towers.
Other times,
other powers.

The house of study full,
and the people overflowed
to the entry and the step;
the lamp burned steady
past the middle of the night,
and judgment and Torah
abundant as the light.

Now the mountain peaks are plentiful,
but the Bible's Ararat
is not the average snowy peak;
Ararat's unique,
for there when the flood waters crested
Noah's ark rested,
and the One Above Us drew the line;
and, as we've heard,
granted life forever to the earth.

"Dear people," He said, "steal, betray, and slaughter.
You will not be drowned in water,
for I avert my eyes,"
and in the sky he hung a bow
for a sign.

That was once, a pack of years ago,
but the ark is still buried deep in snow,
and there live Sammael and Lilith—man and wide—
grateful for the chill,
and to pass the time away,
far away from Gehenna,
and isn't it a pretty tête-à-tête?

One morning as Sammael lay in bed smoking cigarettes,
and Lilith saw to her toilette
by the light of the tsoyer
the doorbell tinkled in the foyer:
and there a trembly demon stood,
teeth all a-clatter,
who flung himslef flat on his face and then flatter.

"May lord and sire,
You've hidden your face
from your people.
You've heard
and seen nothing,
and now it's too late!
Your throne is going to topple!"

Satan leaped up. "Sir Baron,
what transpires?"

"In the kingdom of Poland
where the border is drawn
stands a shtetl
as big as a yawn.

The place doesn't matter,
it's rarely mentioned,
houses like nutshells,
prayers are their mansions!
The Jews drift around
as if these were their last days,
with nothing to eat,
living on fast days.

No business to do,
and so Torah can flourish,
and all the genius
its study can nourish.

A boy who lives there
will shame and hush
Lithuania, Poland,
Bohemia, and Prussia.
Let him mature
and we go under—
you're finished!
We'll be thrashed
with iron rods
and the flames of Gehenna
he'll pursue us
with frightening hate
to the end
and bring the Messiah,
Heaven forfend!"

The moment Satan heard these words,
the party was over; his passion stirred,
his eyes turned red,
and devil's sweat
rose like the mist
of a steaming cauldron,
and he rushed at Lilith wagging his fist.

"It's her fault, only hers!"
"The nut is hard,
good sirs," said Lilith,
"but wait.
A good set of teeth can crack it.
Victory's sweet.
Warm up the spit,
the meat
will come on its own!"
and she flew with the wind
and was gone.

What transpires?
Did somebody
see the Messiah?

When is the shoyfer blown?
Elul, not Tamuz.
Has he gone crazy,
the shames?

The rise and fall,
of the trumpet call,
the wheels go round,
and a coach
rolls into town!
Trumpet blare
and whipsnap!
mouths drop open, people stare:

"What's up?"
What's up?
A German's come from Danzig.
And he's dealing in wheat, dealing in rye.
Everything's suddenly fine.
Now here's a client who knows how to pay!
The small change glitters, the dollars shine.
It's raining credit
all around,
the roads are full
of the wagon sound
of peasants coming to town,
and ah! the wheeling and dealing
of slaughterers, judges, perpetual scholars
chasing the dollars,
buying and sending things on.
God blessed the shtetl with luck!

Golden times and daily display
of stain and silk, whatever impresses,
weddings every day in the week,
and every tailor up to his ears
in orders for wedding dresses.
All the musicians are worn out and weary,
the khupe is torn, the poles are
as dull as the guests, who havn't the strength
to laugh at the badkhn,
and there's no wax left for havdoles.
Their hunger forgotten once and for all—
who eats bread or bothers to bake it?
Plum pastry, honey cake,
and liquor—a lake of it.

Now the German brought
an only daughter
with him—a jewel.
Golden hair falling to her feet,
and eyes as bright as stars,
so sweet,
to hear her voice, so sweet.
Dressed all in velvet,
and when she spoke, to tell of it,
it was a fiddle playing.
Her laugh was a cascade of joy.
The porter under his load,
the hermit fasting and praying,
laughed when she laughed, and their own music flowed
when the music of her song came thronging,
and the fiddle spoke and sang,
sweet and full of longing.

Long, long, long,
on his way to his studies at the koyz
day by day,
MOnish passed her house,
lingered at the gate,
and his ears drank her song
till like wine it made him drunk
(an erring mortal, dust and ashes),
and when he turns to Rashi,
held by its power,
he hums the tune she sang
hour after hour.
The kloys listens stunned
to such musical sorrow,
neither shepherd nor folk song,
so strong it draws the marrow
from your bones.

Monish sits alone,
trembling as if he'd caught
a fever, his forehead white as chalk,
gazing past the holy text
at something far away.
"What's wrong with you, Monish?" says his friend.
"Tell me."
And so it goes day after day
after day.

His mother sees him pining away:
"What's wrong, my child?
What wind put out
the light in your eyes,
my bright havdole candles?
Why are all the tunes you sing

"You used to sing other things.
my heart would laugh
When you sang with the cantor
or at the Sabbath meal,
free as a bird, clear as a bell.
And now there's something else.
What is it, child? Tell me!
It frightens me!"

"Do I know, Mamma, what song
is singing in me?
It's not that I want to sing;
it sings itself.
The sounds rise like birds
from the nest,
and these are the songs they bring me."

Now from olden days
there was a ruin in that place—
(I won't attempt to say
whether church or castle;
let that much remain in doubt,
I can tell you only what I've read about it.)
There are goblins in the ruin,
imps that crow and laugh for spite,
and haunt at night,
hurl stones through the air
from their lair
at the houses underneath;
and on the roof
in the dark
a wild dog with tangled fur,
always on the prawl,
who never has been hear to bark,
he only grinds his teeth.
Flesh and blood tremble.
Jews and Christians both
stay well away from that street
and its tumbledown houses overgrown with weeds.

One night in the shadow of the walls
a solitary figure creeps toward the ruin;
all along the street there's no one else:
it's Monish clutching his lapels.

Two angels go with him,
one on either side;
the evil on the left,
and the good, weeping tears, on the right.

His good angel whispers in his ear,
"Have pity on yourself,
fear the Lord your God.
He created all the world,
heaven, earth,
and the seventy nations
who live by the sword.
But the essence of all people
are the Jews, whom He treasured,
and for them He weighed and measured
six hundred and thirteen commandments.
Three hundred and ten worlds
are for those who guard His Torah.
Tell me that it's worth it
to lose them for a girl!"

His evil angel sneers
in his other ear:
"When it's over, repent.
He'll forgive you. Why should you fear?
Reuben sinned,
David and Bathsheba sinned,
yet without stint
He gave them paradise,
because He's good by nature.
A wretched look, a tear,
fasting on a winter day;
only groan and state your never-evers,
and He'll believe anything you say."

Monish listened to his angels
but didn't ponder long.
She appeared in a window,
he was spellbound by her song.

He had hardly seen and heard her
and he flew to her;
and his fears he left behind him
with the angel weeping tears.

Their love in the ruin, how it burns;
the bats and spiders hear
how they sing, laugh, kiss,
and how they vow.

She tells him he must swear to her
and tell her true:
I'll never choose another,
I never will forget you.

He swears by his teacher,
by his father, by his mother,
and by all of them together.

"What else?" she whispers.
"What else?"
And he swears by his earlocks,
his fringes, his tfiln.
And at every stage his
vow is more fevered, more outrageous.
"But what else, Monish? Tell me,"
and her smile compels.

"For a boy will mislead a girl
and leave her in the dark—"
And he swears by the curtain of the ark
that holds the Torah.

And she cries out: "Higher, higher!"
She so wants to be certain.
And her eyes are on fire,
magic as her lips are magic,
pure flowing magic,
and he barely stops to reason,
he swears by the Messiah
and his shoyfer.
"Higher! Higher!" The last prod—
he sinfully speaks the name of God
and is struck by the thunder of His rod.

Laughter in Gehenna,
a reek of sulfur in the room,
and fast as a bowshot
he flies through the air on a broom.

Ararat goes crazy—
one hilarious, profuse
shrieking party in the ark,
all Gehenna breaking loose.

Ten Gypsy orchestras,
Gehenna's top musicians,
champagne by the bucket
while the demons do the can-can with precision.

Lamps—a thousand barrels full of pitch—
the wicked are the wicks—
and a special sexton with his scissors at the ready
goes a-trimming wicked wicks
to keep them burning steady.

Fire in her eyes,
the queen of all that place,
Lilith goes before, Sammael behind,
carrying her train of Spanish lace.

Monish stands at the side, nailed by his earlobe
to the doorway of the ark;
the fire's lit, the spit is ready,
and the rest is dark.
צו װאָס איז אונדזער לעבן גלײַך?
צו אַ טײַך!
און די מענטשן — צו די פֿיש!

ס׳װאַסער איז געזונט און פֿריש,
װאָלט׳מיר שװימען אָן אַן עק;
שטעלט דער שװאַרצער זיך אַװעק,
װי אַ פֿישער אױפֿן ברעג ——

שטײט דער שטן אױפֿן לאַנד
מיט דער װענדקע אין דער האַנט —
כאַפּט די פֿיש.

אױף אַ װערעמל נישט קײן רײנס —
אױף אַ תאװהלע אַ קלײנס,
תענוג אױף אַן אױגנבליק...
אָנגעצױגן שױן דער שטריק,

אין דער לופֿטן קױם אַ טרעסל,
ס׳פֿליט דער העכט שױן צונעם קעסל
אױפֿן פֿײַער פֿון גיהנום...
און געפּרעגלט און געבראָטן...

און­ — ימח שמו — מ׳קען אים
און מ׳װײסט׃ ס׳איז מעשה-שטן

און ס׳געראָט׳ס,
װײַל דאָס װערעמל ציט און ציט...

כ׳זינג דערבײַ אױך אַ ליד!
לײגט די אױערן צו און הערט!

ס׳איז געװען אַמאָל אַן עילוי —
כ׳װײס נישט װען און װו אפֿילו,
נאָר אין פּױלין, און, אַפּנים,
אין דער גוטער אַלטער צײַט...
און בײַ גיטע פֿרומע לײַט׃

פֿרום דער טאַטע,
פֿרום די מאַמע;
די משפּחה —
לומדים סאַמע,
און זײ שמען
אױף דער װעלט,
און מבֿינים גרױסע זאָגן׃
זײ װעט אַלע איבעריאָגן
מאָניש — אונדזער העלד...

צינד אינגאַנצן
זיבן, אַכט!
און אַ מתמיד —
טאָג, װי נאַכט!

תורהזאַפּט ער װי אַ שװאָם;
און אַ קעפּל — װי אַ בליץ,
צי אַרױף — צום העכסטן שפּיץ.
צי אַראָפּ — אין טיפֿסטן תהום!
װי אַ װאַסער זופּט ער ט״ז;
מעג דער רמב״ם זײַן, װי האַרב,
טרעפֿט ער באַלד אַרײַן אין קאַרב,
און אַ בקי שױן אין ש״ס...

און אַ שײנער יונג — אַ פּראַכט׃
שװאַרצע לאָקן, װי די נאַכט;
רױטע ליפּלעך — רױזן צװײ,
שװאַרצע ברעמען, װי די בױגן,
װי דער הימל בלױע אױגן, —
און דאָס פֿײערל אין זײ!

אָנצוקוקן איז אַ פֿרײד
מײדלעך װערן רױט און בלאַס,
אַז ער װײזט זיך אױף דער גאַס, —
אַז דער שײנער מאָניש גײט...

די יונגע רביצין אין חדר,
זיצט אַ גאַנצן טאָג כסדר,
קוקט אױף מאָנישן און קװעלט —
אױפֿן קױמען לױפֿט און ברענט,
און זי זיצט פֿאַרלײגט די הענט,
הערט, מכלומרשט, װי מען קנעלט...

און דער שכנה — שײנער אָדל
פֿאַלט פֿון האַנט אַרױס די נאָדל, —
לאָזט זיך אונדזער מאָניש הערן!
פּרעסט דאָס הערצל מיטן הענסל,
דריקט דאָס אױערל צו צום װענטל,
און עס קײקלען זיך די טרערן...

אָבער רײן, װי גאָלד, איז מאָניש,
פֿון דעם אַלעם װײסט ער גאָר ניש׳!
װאָס האָט אונדזער מאָניש האָלד?
ער האָט ליב אַ בלאַט גמרה,
ער האָט חשק צו א סבֿרא...
„שור שנגח את הפּרה“!
אַז מענ שמועסט, אַ גאָלד...

און אין יענער צײט
האָט מאָניש אַלס עילױ געשמט!
קומען לומדים פֿון דער פֿרעמד
און רבנים פֿון נאָנט און װײט
דעמ עילױ פֿאַרהערן
אַ נײַער שטערן!
עס טאַנצן פֿאַר שמחה די זילבערנע בערד, —
װאױל דער מאַמען, װאָס האָט׳ם געטראָגן,
װאױל דעם טאַטן, װאױל איז דעם אָרט!
כ׳גיב עס איבער װאָרט אין װאָרט,
נאָר װאָס אַרט זאָגן?

געלעבט האָבן דעמאָלט
די אַלטע באַלעבאַטים, —
מעשענע ברילן,
זילבערנע בתים,
גאָלדענע עטרות,
אײזערנע מוחות...
אַנדערע יאָרן,
אַנדערע כוחות...

אין בית-המדרש —
קעפּ אױף קעפּ;
מ׳לערנט אין הײזל,
אױף די טרעפּ.

ס׳װערט פֿאַר חצות
קײן ליכט פֿאַרלאָשן —
אַ פּראָשבע — אַ רענדל,
תורה מ׳גראָשן!


הױכע בערג פֿאַראַן אַ סך,
נאָר אַרט פֿון תנ״ך
מיט די שנײען אױפֿן קאַרק
איז אַן אױסטערלישער באַרג;

אױף זײַן רוקן, װי באַשריבן,
איז די תיבה שטײן געבליבן
נאָכן מבול. און מען הערט,
װי זײַן ליװער נאָמען שװערט
אײביק לעבן פֿאַר דער ערד...

„רצחע, מענטשל, גנבע, מסר,
כ׳װעל נישט טאָפּיען דיך אין װאַסער׃
איך פֿאַרשטעל מיר בעסער ד׳אױגן“...
נ׳הענגט אַרױס אַ פּײַלנבױגן
אױפֿן הימל

אַמאָל איז געװען, אַ פּעקל מיט יאָרן, —
עס זיצט נאָך די תיבה טיף אין שנײען,
און עס לעבן דאָרט אין צװײען
ס״ם און לילית — מאַן און װײב,
צוליב דער קעלט און צײַט-פֿאַרטרײַב,
פֿון גיהנום גאַנץ פֿאַרבאָרגן,
נישט אַ ליבער טעט-אַ-טעט?

אײן מאָל פֿרימאָרגן
סמאל ליגט נאָך און רױכערט אין בעט,
לילית מאַכט טואַלעט
געגן דעם צוהר, —
עס קלינגט אין טױער׃
באַװײַזט זיך, דערשראָקן, אַ שד,
קלאַפּט מיט די צײן,
פֿאַלט מיטן פּנים און צאַפּלט אױף דר׳ערד׃

— „אָ, קעניג מײַן,
האָסט פֿאַר דער װעלט
דײַן פּנים פֿאַרשטעלט;
האָסט גאָרנישט גערהערט,
גאָרנישט געזען...
און צינד איז שױן שפּעט, עס ציטערט דײַן טראָן“.
ס״ם שפּרינגט אױף׃ „הער באַראָן,
װאָס איז געשען?“

— „אין קעניגרײַך פּױלן
האַרט בײַ דער גרענעץ,
שטײט זיך אַ שטעטל
גרױס, װי אַ גענעץ.

(כ׳רעד נישט פֿון מקום!)
הערט מען עס זעלטן, —
הײזלעך, װי ניסלעך;
שמות — געצעלטן!

דרײען זיך יידלעך
אַרום װי די מתים;
מ׳האָט קײן פּרנסה,
מ׳לעבט פֿון תעניתים.

אָן האַנדל, אָן װאַנדל
האָט תורה אַ קיום,
מ׳פּאַשעט למדנים,
ס׳װאַקסן עילױם...

װאַקסט צינד אַ פּרי,
װעט עס פֿאַרשעמען
פּױלן און ליטע,
פּרײַסן און בעמען...

װעט ער אױסװאַקסן,
לאָזסטו אים פֿרײַ,
זע׳מיר פֿאַרפֿאַלן,
ביסטו פֿאַרבײַ!

מיט אײַזערנע ריטער
װעט ער אונדז דרעשן;
און װעט אין גיהנום
ס׳פֿײַער פֿאַרלעשן!

װעט ער אונדז יאָגן
מיט שרעקלעכן חאַס,
ברענגען משיחן,
חלילה וחס!״

װי ס״ם האָט די װערטער דערהערט,
איז אים די שמחה געװאָרן געשטערט,
פֿלאַמען אים אױף די אױגן רױט,
און ער שװיצט מיט טײַװלס קױט,
װי אַ קעסל אױפֿגעברױזט,
לױפֿט צו לילית מיט דער פֿױסט...

— „זי איז שולדיק, זי אלײן!“

— „די נוס איז האַרט,
נאָר, מײַן מאַן, װאַרט
זי קנאַקט דאָך אונטער די צײן...
נצחון איז זיס;
גרײט אָן די שפּיז,
דער בראָטן װעט קומען אַלײן!“

ענטפֿערט לילית און פֿאַרשװינדט
אױף די פֿליגל פֿון אַ װינט. —


טראַ-ראַ-ראַ, טראַך!
װאָס איז געשען?
האָט נישט װער ערגעץ
משיחן געזען?

װען בלאָזט מען שופֿר?
אלול, נישט תמוז!
צי איז משוגע
געװאָרן דער שמש?

ס׳בלאָזט טראָמפּײט,
ס׳קנאַלט און קנאַקט,
אַן עקסטראַ פּאָסט
קומט אָן פֿון טראַקט!

בלאָזט די טראָמפּײט,
קנאַקט צו די בײַטש,
שטײט מען מיט אָפֿענע
מײַלער׃ װאָס טײַטש?

װאָס טײַטש?
געקומען פֿון דאַנציק אַ דײַטש;
האַנדלט מיט װײצן, האַנדלט מיט קאָרן,
ס׳איז אינעם שטעטל אַ מחיה געװאָרן,
אײנמאָל אַ קונה! אײנמאָל אַ צאָלער!
ס׳בליצן די רענדלעך, ס׳בלאַנקען די טאָלער!

פֿון פֿאָרשוס אַ רעגן!
פֿאַרלײגן די פּױערים מיט פֿורן די װעגן,
האַנדלען בטלנים,
שוחטים, דײנים,
מען לױפֿט, מען קױפֿט און פֿאַרשיקט...
גאָט האָט דאָס שטעטל מיט אײנמאָל באַגליקט.

און ס׳איז געקומען אַ גאָלדענע צײַט,
מ׳טראָגט אין דער װאָכן אַטלאַס און זײַד —
חתונות מאַכט מען טאָג-טעגלעך כסדר,
באַװאָרפֿן די שנײַדער מיט חתונה-קלײדער!

עס זײַנען אָן הענט שױן די קלעזמער געבליבן,
די חופּה צעריסן, די שטאַנגען צעריבן.
מ׳האָט שױן פֿון בדחן קײן כוח צו לאַכן,
מען קריגט שױן קײן װאַקס נישט, הבדלות צו מאַכן.

מ׳האָט מיט אײנמאָל פֿאַרגעסן די נױט׃
װער נעמט עס אין מױל, מ׳באַקט נישט קײן ברױט!
ס׳װערן געגעסן נאָר לעקעך און פֿלאָדן,
און משקה — צום באָדן!


האָט דער דײַטש זיך מיטגעבראַכט
אײן אײנציק טעכטערל — אַ פּראַכט׃
גאָלדענע לאָקן ביז די פֿיס,
אױגלעך העלע, װי די שטערן,
און אַ קול — אַ פֿרײד צו הערן!
האָניק — זיס,
און אין סאַמעט אײנגעהילט!

רעדט זי, גלײך אַ פֿידל שפּילט!
לאַכט זי — אַ קאַסקאַדע פֿרײד!
און דער טרעגער אונטער דער לאַסט,
און אין קלױז, דער פּרוש, װאָס פּאַסט,
נאָר מ׳לאַכט, קינד און קײט!
דאָך דער עיקר איז דאָס לידל,
ס׳רעדט אַ פֿידל, ס׳זינגט אַ פֿידל...
עס װערט אַזױ זיס, ס׳װערט אַזױ באַנג...

מאָניש לערנט שױן לאַנג אין קלױז,
און טאָג אױף טאָג פֿאַרבײַ דעם הױז
מיט זאַנג און קלאַנג
גײט ער אין דער קלױז אַרײַן,
און ער שטעלט זיך אָפּ אין טױער,
זאַפּט די לידער אײַן אין אױער.
און ס׳פֿאַרשיכּורט אים װי װײַן, —
(אַ זינדיקן מענטשן, עפֿר ואפֿר!)
נעמט דערנאָכדעם זיך צום ספֿר,
שװימען די זעלבע ניגונים אַרױס,
זינגט זײ שטונדן אױפֿן זײגער,
און עס הערט פֿאַרבליפּט די קלױז׃
נישט קײן װאָלעך, נישט קײן שטײגער,
און עס ציט די קלײ אַרױס...

אַ חבֿר קוקט,
זעט ער, מאָניש זיצט פֿאַרצאָגט,
און פֿאַרציטערט, װי אין פֿיבער,
און אַ שטערן בלאַס, װי קרײַד,
און פֿאַרקוקט ערגעץ װײַט
פֿון פֿענצטער אַרױס, פֿון ספֿר אַריבער.
— „אױ, װאָס איז דיר, מאָניש, זאָג?“
און אַזױ טאָג אױף טאָג,
טאָג אױף טאָג!
זעט די מוטער װי מאָניש פֿאַרשװינדט׃
— „װאָס איז דיר, מײַן קינד?
װער האָט פֿאַרלאָשן, װאָס פֿאַר אַ װיגט,
די אױגעלעך דײַנע, די שײנע הבֿדלות?
װו האָסטו גענומען ניגונים — יללות?

פֿלעגסט דאָך זינגען גאָר אַנדערע זאַכן,
ס׳פֿלעגט דאָך פֿאַר תּענוג ס׳האַרץ אין מיר לאַכן
בײַם חזן אין שול, צי שבת בײַם טיש;
װי אַ פֿױגל פֿרײַ, װי אַ גלעקל פֿריש,
הײַנט — עפּעס אַנדערש זינגט פֿון דיר אַרױס,
װאָס איז דיר, מײַן קינד, דער מאַמען זאָג אױס!
עס שרעקט זיך די מאַמע דײַן!“

— „װײס איך דען, מאַמע, װאָס ס׳זינגט אין מיר?
כ׳װיל גאָרנישט זינגען, עס זינגט זיך אַלײן!
ס׳פֿליען די קולות, װי פֿײגל פֿון נעסט...
און אַזױ זינגט זיך, אַזױ װי דו זעסט!“


און אין מקום איז געװעזן
פֿון קדמונים אַ מפּולת׃
(כ׳װיל נישט נעמען אױף משקולת, —
פֿון אַ קלױסטער, צי אַ שלאָס;
כ׳גיב עס איבער אות באות,
כ׳האָב עס אין אַ בוך געלעזן...)

װױנען לצים אין דער חורבה,
און מ׳קרײט דאָרט און מ׳לאַכט,
און זײ בילן, און זײ מיאַוטשען,
און זײ שרעקן נאַכט אױף נאַכט.

װאַרפֿן שטײנער פֿון די לעכער,
איבער הײזער, איבער דעכער,
און אױפֿן דאַך
גײט אױף דער װאַך
אַרום אַ הונט, קודלאַטע, װילד,
װאָס האָט קײנמאָל נישט געבילט,
נאָר געשטשירעט מיט די צײן...
מילא, ציטערט הױט און בײן,
יידן און, להבֿדיל, קריסטן,
װײַכן לאַנג די גאַנצע גאַס,
און מיט הױכן גראָז באַװאַקסן,
שטײען הײזלעך פּוסטע-פּאַס!
קומט די נאַכט, באַװײַזט זיך מאָניש
אין די שאָטן פֿון די װענט...
און ער שלײַכט זיך צו דער חורבה,
מיט די לאַצן אין די הענט —
אים באַגלײטן צװײ מלאָכים׃
אין דער לינקער זײַט אַ שלעכטער,
און מיט טרערן אין די אױגן
גײט דער גוטער אין דער רעכטער.

און דער גוטער מלאך רױמט אים
אינעם רעכטן אױער אַרײַן׃
„האָב אױף דיר אַלײן רחמונות,
זאָלסט פֿאַר גאָט נישט זינדיק זײַן.
דען די װעלט האָט ער באַשאַפֿן,
װאָס אין הימל, װאָס אױף דר׳ערד!
און די אלע שבֿעים אומות,
װעלכע לעבן אױף דער שװערד!
נאָר אַ תּמצות פֿון די פֿעלקער
האָט ער יידן אױסגעצױגן,
און זעקס הונדערט דרײַצן מצוות
אָפּגעמאָסטן, אָפּגעװױגן!
און װעט די היטער פֿון זײַן תורה
מיט ש״י עולמות פֿאַרגעלטן —
זאָג זשע, בחור, איז אַ דײַטשקע
װערט אַזױ פֿיל שײנע װעלטן?“

חוזק מאַכט דער שלעכטער מלאך,
רױמט אין לינקן אױער אַרײַן׃
„װעסט דערנאָכדעם תשובה טון,
און ער װעט דיר מוחל זײַן!
האָט דען ראובן נישט געזינדיקט,
אָדער דוד מיט בת שבע?
און זײ לױכטן אין גן-עדן!
װײַל ער האָט אַ גוטע טבֿע —
און אַ ליאַדע קרום, אַ טרער,
אין אַ װינטער-טאָג אַ תענית,
און אַ קרעכץ׃ איך װעל נישט מער,
און ער גלױבט דיר אױף נאמנות“...

הערט ער, מאָניש, די מלאכים,
און דער ישובֿ דױערט נישט לאַנג.
זי באַװײַזט זיך שױן אין פֿענצטער,
און עס כּישופֿט איר געזאַנג.

קױם גערהערט און קױם געזען,
און ער פֿליט שױן פֿײַל פֿון בױגן...
בלײַבט דער גוטער מלאך שטײן
מיט די טרערן אין די אױגן...


און אין חורבה ברענט די ליבע;
פֿלעדער-מײַז און שפּינען הערן
זײער זינגען, זײער לאַכן,
זײער קושן, זײער שװערן!

זי פֿאַרלאַנגט, ער זאָל איר שװערן,
אַז עס איז קײן לײדיק פּלױשן,
אַז ער װעט זי נישט פֿאַרגעסן,
אױף אַ צװײטער נישט פֿאַרטױשן.

און ער שװערט איר בײַ זײַן רבין,
בײַ דעם טאַטן, בײַ דער מאַמען
און בײַ אַלע נאָך צוזאַמען!...
— „זאָג, װאָס נאָך? אום גאָטעס װילן!“
און זי שעפּטשעט׃ „װײניק, װײניק!“
און ער שװערט איר בײַ די פּאות,

בײַ די ציצית, בײַ די תּפֿילין,
אַלץ פֿאַרברענטער און פֿאַרשײַטער,
און זי שמײכלט און זי בעט זיך׃
„שװער נאָך װײטער, שװער נאָך װײטער!

װײַל אַ בחור קאָן פֿאַרפֿירן,
קען פֿאַרגעסן,“ — האָט זי מורא...
און ער שװערט איר בײַם פּרוכת,
בײַם פּרוכת, בײַ דער תורה...

און זי רופֿט אַלץ׃ „העכער, העכער!“
זי װיל זיכער זײַן אינגאַנצן,
און זי כּישופֿט מיט די ליפּלעך,
און די אױגעלעך — זײ גלאַנצן,

און זײ פֿליסן לױטער כּישוף,
און ער האָט קײן לאַנגן ישובֿ,
שװערט בײַם שופֿר של משיח,
„העכער, העכער!“ ביז ער האָט
דעם נאָמען גאָט...
פֿון זינדיקן מױל אַרױגעזאָגט —

פֿון דער הױך אַ דונער שלאָגט!
פֿון גיהנום — אַ געלעכטער —
און פֿון שװעבל גײט אַ ריח,
און ער פֿליט שױן, פֿײַל פֿון בױגן,
אױף אַ בעזעם אין דער הױך!


אױפֿן באַרג אַררט דאָרטן
איז אַ לעבן, אַ געפּילדער,
ס׳איז אַ באַל דאָרט אין דער תּיבֿה,
און אַ שרעקלעכער, אַ װילדער!

און ציגײַנער פֿון גיהנום,
צען קאַפּעלן מוזיצירן,
און שאַמפּאַניער — װי װאַסער,
און די רוחות קאַנקאַנירן.

לאָמפּן — טױזנט פֿעסער סמאָלע!
די רשעים זײַנען קנױטן,
גײט אַרום אַן עקסטראַ שמש
מיט אַ שערל צו די צױטן!

און די קעניגין איז לילית,
אין די אױגן האָט זי בליצן,
טראָגט סמאָל די לאַנגע
שלעפּע מיט בראַכאַנדער שפּיצן...

אָן דער זײַט פֿון תּיבֿה-טױער,
בײַ דעם לעפּל פֿונעם אױער
אָנגעשלאָגן, מאָניש שטײט...
ס׳פֿײַער ברענט...די שפּיז איז גרײט...


The Poetדער דיכטער

Poet's bio will be here shortly!


More on the poet:   #  More on the poem:   #  More on context:  # 

Check usage of "" by date (all poems)
Check usage of "" by poet (all poems)
Check usage of "" in this poem
Check usage of "" by poem (this poet only)
Check usage of "" by date (this poet only)
Creative Commons License
Except where otherwise noted, content on this site is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.